Twee jongens spel op school speciaal onderwijs

Seksueel grensoverschrijdend gedrag

Het is soms lastig om te bepalen wanneer seksueel gedrag gepast of zorgwekkend is. Het Vlaggensysteem biedt houvast met een aantal spelregels. Dit helpt u om seksueel gedrag te interpreteren. Lees hier meer over het Vlaggensysteem en over mogelijkheden tot begeleiding of verwijzing.

Ontwikkelingsleeftijd

De meeste leerlingen experimenteren met seksueel gedrag. Zo ontdekken ze hun eigen lichaam, eigen wensen en grenzen en maken ze zich sociale regels eigen. Ze tasten op seksueel gebied grenzen af en ook daar moeten ze in bijgestuurd worden. Volg de seksuele ontwikkelingsfase van uw leerling op sociaal-emotioneel niveau en kijk ook naar de lichamelijke ontwikkelingsfase. Zo kunt u goed inschatten of het gedrag past bij de ontwikkelingsleeftijd van de leerling.

Veilig of grensoverschrijdend?

Om in te schatten of seksueel gedrag van een leerling gezond, veilig, ongewenst of grensoverschrijdend is, kunt u onderstaande spelregels gebruiken.

  1. Wederzijdse toestemming
    Leerlingen doen spelletjes, zijn nieuwsgierig. Een belangrijk criterium bij het interpreteren van seksueel gedrag is: wil de leerling het zelf? Wil de andere leerling het ook? Vinden beide leerlingen het seksuele gedrag prettig?
  2. Vrijwilligheid
    Kiest de leerling er zelf voor? Durft de leerling nee te zeggen? Is de leerling in staat om nee te zeggen als hij of zij het niet wil?
  3. Gelijkwaardigheid
    Zijn de leerlingen even oud, sterk, slim, populair? Of is er sprake van een machtsverschil?
  4. Ontwikkelingsadequaat
    Doet de leerling niets waar het te jong of te oud voor is? Past het seksuele gedrag bij de ontwikkelingsleeftijd van het kind?
  5. Context adequaat
    Is het seksuele gedrag van de leerling gepast, stoort of choqueert het anderen in de omgeving niet?
  6. Zelfrespect
    Heeft de leerling zicht op de gevolgen van zijn of haar gedrag? Neemt het geen risico’s die schadelijke gevolgen kunnen hebben?

Frans, E., Franck T. (2010). Vlaggensysteem. Praten met kinderen en jongeren over seks en seksueel grensoverschrijdend gedrag. Antwerpen – Apeldoorn: Garant.

Hoe interpreteren?

Voldoet het seksuele gedrag niet aan alle bovenstaande criteria? Dan moet de situatie nader bekeken worden. Vaak heeft seksueel gedrag een functie voor de leerling. Soms maakt het deel uit van een gezonde seksuele ontwikkeling, maar er kan ook sprake zijn van licht of ernstig grensoverschrijdend gedrag. Bij jonge leerlingen en ook bij leerlingen in het (voortgezet) speciaal onderwijs ontbreekt vaak een duidelijk referentiekader. Het is dan belangrijk dat u het gedrag van de leerling bijstuurt en uitlegt waarom bepaald gedrag niet toelaatbaar of acceptabel is. Soms is afleiden of benoemen en begrenzen voldoende. Soms moet u gedrag beslist begrenzen. U moet dan consequenties aan het gedrag verbinden, zoals een waarschuwing of straf als het gedrag nogmaals voorkomt of beloning als het gedrag uitblijft. In ernstige gevallen moet u het gedrag verbieden en ingrijpen, zodat dit niet nogmaals voor kan komen. U kunt het Vlaggensysteem gebruiken om de ernst van een situatie in te schatten. Heeft u twijfels? Bespreek uw twijfels met collega’s en een zorgprofessional.

Wettelijke plicht

Sinds 1 juli 2013 is er een verplichte meldcode voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Het melden van (vermoedens) van seksueel misbruik valt onder deze wet en meldcode. Onderaan deze pagina vindt u meer informatie over de meldcode en de stappen die u kunt volgen.

In situaties waar sprake is van seksueel misbruik bij leerlingen met een verstandelijke beperking, mag je nooit aan waarheidsvinding doen. Volg altijd het protocol of de meldcode. Bij leerlingen met een verstandelijke beperking is de gesprekstechniek om te achterhalen wat er daadwerkelijk precies gebeurd is essentieel. Dit moet door een speciaal opgeleide professional gebeuren. Ga dus niet zelf improviseren.

Meer weten?

Scroll
naar beneden