Waar gaat dit thema over?

Weerbaarheid gaat over het ontdekken van de eigen wensen en grenzen en het achterhalen van wensen en grenzen van de ander. Als je weerbaar bent kun je opkomen voor jezelf. Er is sprake van seksuele grensoverschrijding als seksuele handelingen of seksueel contact plaatsvinden tegen iemands wil.

Definitie seksuele weerbaarheid

“Je bent seksueel weerbaar als je controle en regie hebt over je eigen seksualiteit. Het gaat over het vermogen om keuzes te maken, wensen en grenzen te uiten en om verantwoordelijkheid nemen voor je gedrag en de gevolgen daarvan.” (Meulmeester e.a., 2008)

Het gaat daarnaast over:

  • verantwoordelijkheid nemen voor de eventuele gevolgen (bijvoorbeeld preventie van SOA of ongewenste zwangerschap en de zorg voor eventuele kinderen); 
  • het vermogen om onveilige en onvrijwillige seksuele ervaringen te vermijden;
  • zich weren (verbaal, non-verbaal, fysiek) in bedreigende situaties;
  • het beperken van negatieve gevolgen van onveilige seks en seksueel geweld (bijvoorbeeld door hulp te vragen).  

Definitie seksuele grensoverschrijding

Bij prettige seks hoort wederzijdse toestemming, vrijwilligheid en gelijkwaardigheid. Het is belangrijk dat het gedrag bij de leeftijd en ontwikkeling van de leerlingen past, en dat ze niet iets seksueels doen wat schadelijk is voor henzelf of de ander. Als aan een van deze voorwaarden niet wordt voldaan, is sprake van seksuele grensoverschrijding. 

Om in te schatten of seksueel gedrag van een leerling al dan niet grensoverschrijdend is, kunt u onderstaande spelregels van het Vlaggensysteem gebruiken:

  1. Wederzijdse toestemming: Leerlingen doen spelletjes, zijn nieuwsgierig. Een belangrijk criterium bij het interpreteren van seksueel gedrag is: wil de leerling het zelf? Wil de andere leerling het ook? Vinden beide leerlingen het seksuele gedrag prettig?
  2. Vrijwilligheid: Kiest de leerling er zelf voor? Durft de leerling nee te zeggen? Is de leerling in staat om nee te zeggen als hij of zij het niet wil?
  3. Gelijkwaardigheid:  Zijn de leerlingen even oud, sterk, slim, populair? Of is er sprake van een machtsverschil?
  4. Ontwikkelingsadequaat: Doet de leerling niets waar deze te jong of te oud voor is? Past het seksuele gedrag bij de ontwikkelingsleeftijd van het kind?
  5. Context adequaat: Is het seksuele gedrag van de leerling gepast, stoort of choqueert het anderen in de omgeving niet?
  6. Zelfrespect: Heeft de leerling zicht op de gevolgen van zijn of haar gedrag? Neemt het geen risico’s die schadelijke gevolgen kunnen hebben? 

Feiten en cijfers

Twee procent van de jongens en 11% van de meisjes heeft aangegeven wel eens gedwongen te zijn tot seksuele dingen die hij of zij niet wilde. Minder dan 1% van de jongens en 3% van de meisjes heeft geslachtsgemeenschap tegen zijn of haar wil meegemaakt. Jongeren die seks tegen hun wil hebben meegemaakt, werden hierbij meestal met woorden onder druk gezet.

Meer feiten en cijfers: 

Wat zijn risicofactoren? 

Risicofactoren voor het meemaken van seksuele grensoverschrijding zijn:

  • Instabiele thuissituatie
  • Gevoelig zijn voor aandacht en bevestiging
  • Negatief zelfbeeld en weinig zelfvertrouwen
  • Eerder meegemaakt seksueel misbruik
  • Dubbelzinnige of onduidelijke communicatie
  • Het hebben van seks om niet-seksuele motieven (zoals eenzaamheid)
  • Drank en drugs​
  • Mate van gevoeligheid voor gevoelens en wensen van anderen 

Verschillende vormen

  • Seksuele intimidatie: verbaal, non-verbaal of fysiek gedrag met een seksuele betekenis dat als doel of gevolg heeft dat de waardigheid van een persoon wordt aangetast, in het bijzonder wanneer een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende situatie wordt gecreëerd (Wet Gelijke behandeling, art. 1a).
  • Seksueel geweld: penetratie of andere seksuele handelingen waarbij geweld is gebruikt, er is gedreigd met geweld of gebruik is gemaakt van een situatie of toestand waardoor iemand niet in staat was te weigeren.
  • Seksueel misbruik: elke vorm van seksuele grensoverschrijding waarbij sprake is van seks tussen een volwassene en een kind.
  • Incest: seks tussen familieleden.

Gevolgen van seksueel grensoverschrijdend gedrag

De gevolgen van seksuele grensoverschrijding kunnen aanzienlijk zijn, vooral bij ernstigere vormen. Voorbeelden: psychische en sociale problemen (zoals angst- en slaapstoornissen, posttraumatische stressreacties, gedragsproblemen, depressieve klachten, concentratieproblemen, seksualiserend gedrag, wantrouwen, eetproblemen, zelfverwonding, seksuele of relationele problemen). In extreme gevallen, kunnen lichamelijk letsel, zwangerschap of een besmetting met een soa de gevolgen zijn.

Zelfs bij de jongeren die aangeven geen ‘problemen’ te ervaren leidt seksueel overschrijdend gedrag tot gevoelens van verdriet, ongelukkig voelen, kwaad worden op zichzelf, schaamte en het zich niet meer goed bij seks voelen. Ook bestaat een verhoogde kans op het opnieuw meemaken van seksueel grensoverschrijdend gedrag. 

Meer weten? 

Bronnen 

  • Frans, E., Franck T. (2010). Vlaggensysteem. Praten met kinderen en jongeren over seks en seksueel grensoverschrijdend gedrag. Antwerpen – Apeldoorn: Garant
  • Meulmeester G., E. Rijsbosch, L. McDevitt-Pugh, S. Wieringa, M. Cense, M. Höing, I. van der Vlugt (2008), Mapping van bestaande projecten en initiatieven op het gebied van seksuele weerbaarheid en analyse van 17 projecten op randvoorwaarden en succesfactoren. Amsterdam/Utrecht: IIAV/RNG. 
Scroll
naar beneden